هوش رسانهای
چرا باید بدانیم چه چیزی در دنیای رسانهها واقعی است؟
اجازه بدید با یک خاطره شروع کنم:
چند روز پیش در جریان جنگ ۱۲ روزه، در مشهد داخل آسانسور مجتمع خودمون بودم که یکی از همسایهها رو دیدم. به من گفت:
“وای آقای دکتر شما با این جنگ چکار میکنید؟ من که از استرس اینقدر دندونهام رو به هم فشار دادم که دیگه فکم درد میکنه. دیگه شبها نمیتونم خوب بخوابم.”
من به ایشون گفتم:
“شما همه عزیزان و اطرافیانتون توی مشهد هستند؟ “
گفت: بله
گفتم: “توی این چند روزه حتی یک نفر رو هم به بیمارستانهای مشهد نبردند که دماغش به خاطر جنگ خونی شده باشه.
آخر این همه نگرانی بابت چیه؟ “
گفتم شما شبکه ایران اینترنشنال رو نگاه میکنید؟ 
گفت: “آره، خونه ما که از صبح تا شب روشنه.”
گفتم: “اگر همون رو خاموش کنید، احتمالا واقعیتهای اطرافتون رو بهتر میبینید و استرستون هم کمتر میشه. “
وقتی بیشتر بررسی کردم، خیلی برام جالب بود که افرادی که اخبار رو از شبکههایی دنبال میکردند که تمام تلاششون اغراق کردن شرایط بود، حالشون نسبت به بقیه بدتر بود.
خیلی وقتها ممکنه کلیت خبر درست باشه، اما نحوه ارائه اون میتونه احساسات شما رو به سمت و سوی خاصی سوق بده.
چه بسا رسانهای ممکنه با هدف آگاه کردن مردم ایجاد شده باشه، اما رسانهای دیگه ممکنه جهتدار و برای پیشبرد یک سیاست خاص فعالیت کنه.
و مهمتر از همه اینه که: رسانهها بر اساس اینکه چه مراکزی آنها را تأمین مالی میکنند، میتونند خبرها رو به شیوههای متفاوتی ارائه کنند.
برای مثال، ممکنه رسانهای که توسط یک شرکت یا کشور حمایت میشه، به نفع همون شرکت یا کشور اخبار رو منتشر کنه یا اطلاعات رو به گونهای خاص تنظیم کنه. این یعنی همون خبری که به شما میرسه، ممکنه جهتدار و برای رسیدن به هدفی خاص طراحی شده باشه.
عزیزان، در شرایطی زندگی می کنیم که نمی دونم چقدر قرار است دوام داشته باشه بنابراین بهتره که با انجام بعضی از کار ها ، تاب آوری روانی خودمون رو افزایش بدیم.
به همین مناسب، با توجه به شرایط گذشته و ابهاماتی که برای شرایط آینده وجود داره، دوست داشتم پست زیر رو راجع به هوش رسانهای براتون بگذارم.
در دنیایی که همهچیز رسانهای شده، ما به چیزی فراتر از “خبرخوانی” نیاز داریم… به “هوش رسانهای”.
هوش رسانهای یعنی چی؟
هوش رسانهای یعنی توانایی:
- درک و تحلیل اطلاعات دریافتی از رسانهها
- تشخیص واقعیت از شایعه
- بررسی هدف پشت هر محتوا
چرا هوش رسانهای مهمه؟
چون هر رسانهای با هدف خاصی کار میکنه، نه لزوماً برای آگاهی دادن!
چون بعضی رسانهها بودجهشون از نهادها یا دولتهایی تأمین میشه که دنبال پیشبرد سیاستهای خودشون هستن.
چون حتی اگر محتوای خبری درست باشه، نحوه ارائه اون میتونه احساسات شما رو شدیداً تحت تأثیر قرار بده (مثلاً ترس، خشم، ناامیدی و…).
اگر هوش رسانهای نداشته باشیم:
- بهراحتی تحت تأثیر شایعات قرار میگیریم
- گمراه میشیم و دچار اضطراب یا تصمیمگیریهای نادرست میشیم
- ابزار رسانههای مغرض برای رسیدن به اهدافشون میشیم
اما اگر هوش رسانهای داشته باشیم:
- میتونیم اخبار معتبر و واقعی رو تشخیص بدیم
- یاد میگیریم چطور راستیآزمایی کنیم
- آرامش ذهنیمون بیشتر میشه و انتخابهای دقیقتری داریم
در نتیجه:
رسانهها همهجا هستن، اما اینکه چطور باهاشون مواجه بشیم، دست خودمونه.
اما توی پستهای بعدی خدمتتو میگم چطور اخبار رو راستیآزمایی کنید.